Voor de ontdekking van antibiotica (en dan vooral streptomycine dat in 1943 ontdekt werd en in 1946 beschikbaar was) was tuberculose een ziekte dat in de meeste gevallen dodelijk was. De bacil verantwoordelijk voor de ziekte groeit zeer langzaam (één generatie om de 20 uur, terwijl een normale bacterie een nieuwe generatie produceert om de 30 minuten), daarom evolueert de ziekte zeer langzaam. Je kan spontaan van een tuberculose-infektie genezen indien je in goede gezondheid verkeerd en je lichaam sterk genoeg is om tegen de ziekte te vechten. In dit geval zijn ook geen symptomen zichtbaar: enkel een tuberculineproef wijst uit dat je lichaam in contact is geweest met de ziektekiem en die overwonnen heeft. Maar in de meeste gevallen kan de bacil zich in het lichaam nestelen en tast verschillende organen aan: de longen, natuurlijk, waar de ziekte het lichaam is binnengedrongen, maar ook de nieren, de beenderen,... Tuberculose wordt ook tering genoemd omdat de zieke persoon van binnenin wordt weggevreten.

Het zeepreventorium is een echte "preventorium"

Pour éviter que les enfants atteints du bacille ne développent la maladie, ils étaient séparés de leurs parents (généralement des ouvriers vivants dans des taudis) et placés dans un préventorium où les conditions de vie étaient bien meilleures. La cure dans le préventorium permettait de prévenir l'apparition de la maladie. Les premiers préventoria ont été construits avant la première guerre mondiale.

Het instituut Hélio-Marin is een sanatorium

Eenmaal dat er symptomen zichtbaar waren was de kans op genezing heel klein geworden voor de komst van antibiotica. De ziekte kon soms in bedwang gehouden worden, maar kon meestal niet overwonnen worden. Mensen met tuberculose werden opgenomen in een sanatorium (van het frans assainir, vertaald gezond maken (sic)) om te vermijden dat ze andere mensen zouden besmetten. In het ergste geval overleefden de patienten slechts een paar maanden. Een van de bekendste sanatoria in belgië was het sanatorium Joseph Lemaire in Tombeek.

La situation s'est améliorée avec l'utilisation d'antibiotiques: il est devenu possible de guérir totalement de la maladie. La découverte des antibiotiques a sonné le glas des préventoria et sanatoria classiques. L'Hélio-Marin a continué à traiter les maladies chroniques (généralement les suites de la tuberculose), puis a fusioné avec le préventorium marin tout proche. Les préventoriums ont dû se rabattre sur d'autres maladies ou fermer leur portes. Le préventorium marin et le préventorium du Pulderbos se sont ainsi spécialisé dans le traitement de l'asthme, tandis que le préventorium d'Oostduinkerke est devenu un hospice. Le home du Grand air de Liège (situé au Coq, sur le driftweg) est devenu un hôme pour personnes handicapées, le hôme Familia a été abattu, ainsi que le Gai Séjour (au Vosseslag).

Met de komst van antibiotica werd het mogelijk de ziekte te bestrijden. Opname in een preventorium of sanatorium was niet meer nuttig, en de meeste instellingen moesten zich aanpassen of hun deuren sluiten. De Hélio-Marin bleef chronische ziektes behandelen (meestal een gevolg van tuberculose) en fusioneerde later met het nabijgelegen zeepreventorium. Het zeepreventorium en het preventorium Pulderbos hebben zich gespecialiseerd in de behandeling van astma, terwijl de instelling van Oostduinkerke een bejaardentehuis is geworden. De Home du Grand Air aan de driftweg in De Haan is een instelling voor gehandicapte kinderen. De familia en de Gai Séjour (Vrolijk Verblijf) aan de Vosseslag werden allebei afgebroken.

Op de foto (postkaart) zie je heel goed het logo van het Instituut Hélio-Marin (een lotharingse kruis); deze kruis kon je op alle documenten van het Hélio-Marin terugvinden, totdat deze instelling met het zeepreventorium fusioneerde. Het is eigenlijk het symbool van de belgische vereniging tegen tuberculose.
Het zeepreventorium nam het kruis voor een tijdje over in zijn logo (1960). Het lotharingse kruis was ook het symbool van de belgische vereniging tegen tuberculose.

Sur la carte postale, tu remarqueras la croix de Lorraine, qui était le logo (le symbole, on disait à l'époque) de l'institut Hélio-Marin. Cette croix était présente sur tous les documents de l'institut, jusqu'à sa fusion avec le préventorium marin.
Le préventorium a repris la croix de Lorraine (qui était aussi le symbole de l'association belge de lutte contre la tuberculose) dans son emblème dans les années 1960.



Het zeepreventorium is aldus een astmacentrum geworden, maar de hoofdingen op hun briefpapier werden pas in de jaren '70 aangepast.

Le préventorium marin est ainsi devenu un centre du traitement de l'asthme, mais l'en-tête du courrier n'a changé que dans les années 70.

Le traitement de l'asthme n'est plus effectué dans un centre fermé: le préventorium a dû se spécialiser dans le traitement d'enfants obèses. L'autre préventorium, le Pulderbos, s'occupe entre autre de la rhéhabilitation d'enfants, par exemple après un accident de la route ou une remise en forme après une intervention chirurgicale importante.
Mais la tuberculose n'est pas vaincue, au contraire: elle réapparait sous des formes résistantes, réfractaires à tout traitement antibiotique. Ces souches réfractaires apparaissent surtout dans les pays en voie de développement, où le suivi médical est moindre et le traitement antibiotique n'est pas poursuivi jusqu'à son terme. Les bactéries qui ont survécu au traitement sont devenues résistantes. Ce serait un comble que le prévent doive de nouveau acceuillir des patients atteints de tuberculose!

24.10.2006 - 23:28:14	JPD	Dat rode kruis staat nu nog altijd op een bord, verscholen tussen het gebladerte achter de omheining langs de straatzijde van het Hélio Marin / Medisch Gebouw. Vergeten...

24.10.2006 - 22:39:18	JPD	Uitstekende tekst. Proficiat. Dit plaatst de hele geschiedenis in de juiste context. Niet iedereen beseft wat de eigenlijke betekenis van een preventorium was en nog is. De ziektebeelden zijn niet meer dezelfde maar het basisdoel blijft erg gelijken op dat van vijftig of zelfs tachtig jaar geleden. Nu leven kinderen vaak 'te proper' en 'te hygiënisch' in moderne, hermetisch geïsoleerde huizen met veel uitwasemingen van verlijmde meubels, toestellen enzovoorts. Het andere uiterste. Interessant blijft de vraag hoe efficiënt de kuur en het verblijf in het Zeepreventorium waren. Wat droeg een gewezen kostganger daar van mee voor zijn of haar latere leven en gezondheid of welzijn in het vertrouwde milieu? Die vraag boeide me al van toen ik in 1975 begon met journalistiek, onmiddellijk na mijn verblijf in het Zeepreventorium. Toen leek mij dat zelfs een onderwerp voor onderzoek door wetenschappers van allerlei pluimage: gezondheidswerkers, kinder- en huisartsen, enzovoorts. Voor zover ik weet bestaat daar weinig of geen onderzoek over. Nu lijkt mij dat nog altijd een onderwerp voor meer historisch onderzoek: met name om via mondelinge getuigenissen vervolgverhalen te bewaren voor de toekomst. Elk levenstraject is een oneindig boeiend verhaal en wellicht speelde het verblijf in De Haan daar voor velen een grote of belangrijke rol in.

19.06.2008 - 17:01:04 Van Bever Gustaaf Ik ben er geweest in 1948 of 49. Het was winter want ik herinner me nog geweldige ijsblokken op het strand. Er was me door mijn moeder verteld dat het een vakantiehuis was voor oorlogswezen. Nu ik RA lijder patient ben kwam via een TBC test de waarheid aan het licht. Ongelooflijk dat je na 59 jaar zo met je verleden geconfronteerd word ! Ik ga er zeker op bezoek tijdens de Open-deur dag in najaar 2008. Jammer genoeg zijn de archieven van meer dan 30 jaar geleden weg !

09.10.2008 - 11:11:03 Wylin De geschiedenis van preventoria, lazaretten en sanatoria lijkt mij eveneens boeiend. Sommige van de vroegere sanatoria zijn later (eind jaren 60) omgevormd tot V-diensten (V van verzorging). Deze ziekenhuiskenletter verdween in de jaren 80 toen onder Martens beslist werd het aantal ziekenhuisbedden terug te dringen (om de groeiende uitgaven in de gezondheidszorg af te remmen). V-bedden werden gereconverteerd in hetzij RVT-bedden (rust en verzorgingstehuis), hetzij Sp-bedden (Gespecialiseerde dienst voor behandeling en revalidatie). Sp-bedden zijn ziekenhuisbedden. De instelling in Oostduinkerke (Koninging Elisabeth Instituut) is in tegenstelling tot wat hierboven beweerd wordt, geen bejaardentehuis geworden: tot op de dag van vandaag is het een ziekenhuis (met 165 Sp-bedden), met onder hetzelfde dak totdat het nieuwe rusthuis in Koksijde opent, een RVT. Een vergelijkbare situatie doet zich voor in Brasschaat (De Mick), Malle (De Dennen), Sijsele (het vroegere St-Elisabethziekenhuis, nu een campus van AZ Alma).

Lazaret: veldhospitaal (het Hélio-Marin was in de korte oorlogstijd tot aan de capitulatie een lazaret).
Aan de middelandse zee is het ook een hospitaal waar zeelui en reizigers die uit "gevaarlijke gebieden" kwamen in quarantaine gehouden werden.

Het KEI is inderdaad niet echt een "bejaardentehuis" maar een revalidatiecentrum waar vooral oudere mensen opgenomen worden.

Code à introduire In te geven kode